Aernout Mik: Communitas, Stedelijk Museum Amsterdam

Aernout Mik: Communitas

In de kelder van het Stedelijk is sinds 4 mei de tentoonstelling Communitas van Aernout Mik te zien. De kelder is omgebouwd tot een labyrint waarin je als bezoeker zelf bepaalt welke route je loopt. De volgorde doet er niet toe, maar je doorloopt de werken wel volgens een bepaalde ordening waarin de onderliggende verbanden in het werk duidelijk worden. ‘De herinnering aan het ene werk haalt iets naar boven bij de waarneming van een ander werk’, aldus Aernout Mik.

‘Communitas’ biedt een overzicht van het werk van Mik van de afgelopen tien jaar met een nadruk op de laatste werken. Schermen staan vrij in de ruimte op de grond en zijn onderdeel van het labyrint. De schermen zijn ongeveer even groot als een mens waardoor de beelden van mensen ook ongeveer levensgroot zijn, het eigen lichaam is dus een belangrijk gegeven in de tentoonstelling.

Aernout Mik, Shifting Sitting II (2011), three channel video installation, Production Photograph - Florian BraunNet zoals de tentoonstelling geen begin en geen einde kent, hebben de afzonderlijke werken ook geen begin en geen einde. Dit is ook niet de manier om naar Communitas te kijken, je wordt niet zoals in een film naar het einde geleid, maar je bevind je in een bepaalde sfeer. Het gaat niet om een verhaal maar om patronen in het gedrag van mensen, de perfecte balans tussen chaos en beheersing in de door Mik gecreëerde situaties confronteren je als toeschouwer met een soort tussenwerkelijkheid.

Bijna alle geëxposeerde werken zijn geluidloos, waardoor je je nog meer bewust wordt van de fysieke, non-verbale handelingen van de mensen in beeld. Door het ontbreken van geluid, ben je al bezoeker erg aanwezig, je wordt je hierdoor wederom bewust van je eigen positie binnen de expositieruimte en wordt zodoende onderdeel van het geheel.

In het werk Tongues and Assistants (2013) word je nog letterlijker onderdeel van de installatie. In een aparte ruimte binnen het labyrint worden niet in scène gezette beelden getoond van een Pinkstergemeenschap in Brazilië. Als toeschouwer neem je plaats in de ruimte binnen het labyrint die overeen komt met de ruimte op de beelden van de Pinkstergemeenschap. Er staan witte plastic stoeltjes en er ligt een beige tapijt. Haast onopgemerkt vindt er ook nog een live performance plaats. Acteurs in pak lopen verveeld rond, schuiven de stoelen heen en weer, doen soms een dutje en openen en sluiten deuren die naar een loze ruimte leiden. De verveling van de acteurs is ook in de video waar te nemen bij de assistenten tijdens de Pinksterdienst. De banaliteit van de handelingen van de acteurs zijn als het ware een parodie op de gebeurtenissen op het scherm.

Aernout Mik, Communitas (2010), Single channel video installation, Production Photograph - Florian Braun

In Shifting Sitting (2011) vormt een rechtszaal in Rome het decor voor de rechtszaak tegen Berlusconi. De rationalistische architectuur van het gebouw is afkomstig uit de tijd van Mussolini en wordt dan ook geassocieerd met fascisme en macht. In tegenstelling tot een normale rechtszaak zie je de rollen van de personen in de rechtszaal constant veranderen, je weet niet meer wie wie is en wie goed is en wie slecht, de surrealiteit van Mik is opeens de werkelijkheid in Italië geworden.

Scènes waarin op het eerste gezicht niets aan de hand is, laat Mik volledig ontsporen. De meeste mensen hebben het idee dat zij grip hebben op de werkelijkheid, Mik legt bloot dat dit allerminst het geval is. Situaties in zijn video’s veranderen langzaam van realistisch naar surrealistisch waarbij je als toeschouwer steeds meer in verwarring wordt gebracht.

Eén werk in de expositie bestaat uit niet-geacteerde beelden, het is een montage van nooit gebruikte beelden van persbureaus van de oorlog in voormalig Joegoslavië. Ondanks dat deze beelden niet werden gebruikt in het journaal, laten deze beelden wel de wereld zien zoals deze daadwerkelijk is. Deze wereld lijkt op de wereld die Mik creëert in zijn installaties wat de verwarring des te groter maakt.

Aernout Mik, Training Ground (2006), two channel video installation, Production Photograph - Florian Braun

De naam van de tentoonstelling is niet enkel terug te voeren op het videowerk ‘Communitas’ (2010). Communitas is ook de antropologische benaming voor de fase binnen een gemeenschap waarin sociale ongelijkheid is opgeheven en verbroedering optreedt, bijvoorbeeld na een ongeluk of bij een religieus ritueel. Dit gegeven van een tijdelijke ontstijging aan de regels van een sociale structuur speelt een belangrijke rol in een groot deel van de geëxposeerde installaties.

In alle videobeelden is Mik op zoek naar sociale mechanismen die het menselijk handelen bepalen. Hierbij verwijst hij naar actuele politieke en maatschappelijke thema’s en hun weergave in de massamedia. Het gegoochel met werkelijkheden en de rol die je als toeschouwer speelt als onderdeel van de installaties maakt Communitas tot een indringende expositie.

Nog te zien tot en met 25 augustus 2013.

Tekst: Julia Mullié, Mijn Salon.

Vincent Moleveld
vincent@onlinegalerij.nl

Vincent heeft online galerij in 2010 opgezet. Zijn doel is om kunst, fotografie en design toegankelijker te maken voor het grote publiek. Online Galerij moet DE online kunstbeurs van Nederland en Belgie worden. Een plek waar liefde voor kunst en cultuur begint!