Africamuseum gebouw

Africamuseum in Tervuren eindelijk weer open

Op zondag 9 december heropende het Africamuseum in Tervuren (nabij Brussel, België) haar deuren voor het publiek nadat zij vijf jaren gesloten waren. Na afloop van de persconferentie die twee dagen eerder plaats vond, namen wij een kijkje in dit gerenoveerde museum. Wat is er nu zo anders dan vijf jaar geleden? De voornaamste verandering is dat de koloniale propaganda binnen de muren van het museum nu verdwenen is, wat ruimte heeft gemaakt voor een hedendaagse kijk op Afrika.

Gryseels Guido, algemeen directeur van het Africamuseum, kreeg uiteraard de vraag gesteld of de werken die in de koloniale tijd van Afrika zijn ontnomen niet terug gegeven moeten worden aan Congo. Deze discussie speelde de laatste tijd natuurlijk een grote rol in Frankrijk, waarna Frankrijk 26 kunstwerken uit de koloniale tijd beloofde terug te geven aan het West-Afrikaanse land Benin. Directeur Guido gaf echter aan dat daar een hoop lastige juridische aspecten aan verbonden zijn en het complexer is dan simpelweg teruggeven waar het vandaan komt. Guido ziet het Africamuseum nu in ieder geval voor zich als een plek voor samenkomst. De renovatie van het museum is volgens hem een sterk begin van een nauwe samenwerking met de Afrikanen om zo een inclusief museaal thuis te creëren. Het museum hoopt zo een ontmoetingsplek te worden voor eenieder die een oprechte interesse voor Afrika heeft.

Nieuwe focus

Het museum heeft een slimme zet gemaakt om zich te focussen op hoe Afrika vandaag de dag is. We zouden zelfs kunnen constateren dat het museum niet erg het gesprek aan gaat over het kolonialisme. Er is slechts één zaal hieraan gerelateerd – Koloniale Geschiedenis en Onafhankelijkheid – maar zelfs hier wordt al gauw over de bevrijding gesproken in plaats van de pijnlijke geschiedenis te bespreken.

Deze nieuwe wind brengt natuurlijk ook andere onderwerpen met zich mee; nu worden onder andere diaspora, biodiversiteit en klimaatverandering en het dagelijks leven in Afrika besproken. Daarnaast is er een hoop informatie over ontastbaar Afrikaans erfgoed te vinden. Zo worden in de Rituelen en Ceremonies-zaal verschillende video’s afgespeeld die ‘dood en herdenking’, ‘leiderschap’, ‘welzijn’, ‘onderwijs’ en ‘geboorte’ bespreken. Mensen met een Afrikaanse etniciteit vertellen hier hun eigen verhaal over universele thema’s. Zij bespreken hun persoonlijke herinneringen en ervaringen die aan deze thema’s gelinkt zijn. Het mooie aan deze opzet is dat iedereen zich een beeld kan vormen bij deze onderwerpen, maar dat we er zo ook vanuit een ander perspectief over na kunnen denken.

Afrikaans masker

Afrikaans masker

Taal en muziek

De volgende zaal is volledig toegewijd aan taal en muziek. In Congo alleen al worden meer dan 300 talen gesproken. In deze zaal wordt uitgelegd welke talen er zijn en hoe taal zich verhoudt tot beeld; bijvoorbeeld in stoffen, waarmee men zijn identiteit kan uiten. Ook klank en muziek, krijgsdansen en moderne dansvormen worden hier gerepresenteerd.
In de Lange Geschiedenis-zaal staat een wel zeer bijzonder object tentoongesteld; een helmmasker in de vorm van een dier (waarschijnlijk een aardvarken) dat dateert uit de 8ste of 9e eeuw. Dit is dan ook de oudste houten sculptuur ooit in Centraal-Afrika gevonden. Het heeft lange tijd onder de grond gelegen, waardoor het niet aan de lucht was blootgesteld en heeft de tijd zo kunnen doorstaan. Dit symbool voor een dier bestaat nog steeds in Afrika, maar de Afrikaanse gemeenschap is in de tussentijd erg veranderd.

Tevens interessant om in deze zelfde zaal te zien, is wat men allemaal meenam in zijn graf. Hier wordt duidelijk dat de Afrikanen geen interesse in goud hadden, maar juist in ijzer, koper en ivoor. Deze materialen duiden op een hoge status van de overleden persoon. Ook vinden we harpoenen en vishaken die wijzen op het economische belang van de visserij.

Weten wat er zich in alle zalen afspeelt en zelf ervaren hoe het museum zichzelf weer op de markt heeft gezet? Kijk op de website van het Africamuseum voor praktische informatie. Om jezelf echt even helemaal onder te dompelen in de Afrikaanse sferen mag ook een bezoekje aan de Afrikaanse wijk Matongé in Brussel niet ontbreken. De Afrikaanse restaurantjes, kleurrijke stoffenwinkels en straatkunst maken je trip helemaal compleet.

Femke van Leeuwen
femke@onlinegalerij.nl